Het kosmisch geheugen

Het kosmisch geheugen

Van alle vragen in het leven is de waarom-vraag de moeilijkste vraag en tegelijkertijd de meest prangende vraag. Waarom zijn we hier, waar komen we vandaan, waar moeten we naar toe en waar gaan we naar toe?

Waarom? Wat is het doel van existentie ofwel het bestaan? Dient dat een doel? De mens is van oudsher altijd bezig met het zoeken van een doel. Het doel is vervolgens de drijfveer om verder te leven. Maar waar vinden we dat doel? En waarom zoeken we eigenlijk een doel?

We weten dat de mens zich altijd heeft ontwikkeld door te kijken naar het planten- en dierenrijk. De natuur bevat complexe perfectie. Dat roept vervolgens de volgende vraag op: hoe weten planten en dieren eigenlijk wat zij moeten doen als zij geboren worden?

Ik noem de oorzaak het kosmisch geheugen.

Verklaringsmodellen voor existentie
Wetenschappers en vooral natuurkundigen zijn van mening dat de kosmos, de Aarde en het leven hier gebaseerd is op een scala van toevalligheden. Toevallig is allerlei materie uit de ruimte samengekomen en toevallig zijn de planeten zo ontstaan. Toevallig staat de zon op de juiste afstand ten opzichte van de Aarde en toevallig bestaat de natuur en het planten- en dierenrijk. Ook toevallig bestaan wij, de mens.

Religiën hanteren een geheel ander verklaringsmodel voor existentie: alles in de schepping is onder absolute directie en toezicht van een hogere macht, die bewustelijk de schepping heeft geschapen met een intrinsiek doel voor elk subject. Verschillende religieuze aanhangers filosoferen echter over of die hogere macht ook kan ingrijpen (en dat ook werkelijk doet) of niet.

Los hiervan; wat mij het meest intrigeert en bezigt is de manier waarop planten en dieren zich gedragen vanaf het moment dat zij bestaan. Planten en dieren lijken erg goed te weten wat zij in hun leven dienen te doen. Er lijkt - anders dan bij mensen - geen sprake te zijn van cultiveren, opvoeding of anderzijds vorming of modelleren van een individu. Hoe kan dat?

De monarchvlinder als voorbeeld
De film "Flight of the Butterflies" die heden draait in het Omniversum (Den Haag) belicht hieromtrent een interessant voorbeeld. De film gaat over de monarchvlinders (Danaus Plexippus) die zich in de meeste delen van Noord-Amerika (en vooral Canada) bevinden.

De monarchvlinder begint haar leven als een eitje, gelegd door een volwassen koningsvlindervrouwtje op een blad van de zijdeplant, Asclepias syriaca. Het is dan ongeveer net zo groot als een speldenknop. Het eitje komt 3 tot 12 dagen later uit en de piepkleine geel-, wit- en zwart gestreepte wormachtige rups beschikt over acht paar korte en stevig gebouwde poten om rond te kruipen. Ook bezit de rups mondonderdelen om bladeren te kauwen. Ze eet alleen de bladeren van de zijdeplant. De plant heeft een witkleurige, kleverige sap dat zeer giftig is voor andere dieren, maar geen enkele gevolgen heeft voor deze rups. Het eten van de zijdeplant maakt de rups zelf giftig tegen aanvallers, zoals vogels.

Hoe weet de moeder van de rups dat zij haar eitjes alleen maar op een zijdeplant mag leggen, zodat de rups die uitkomt van de plant gaat eten en hierdoor zelf ook giftig wordt voor aanvallers? Dit wonder wordt in de wetenschap verklaard door evolutie: het leven op aarde ontwikkelt zich en past zich zodanig aan zodat het bestaan van dat leven blijft gehandhaafd. Dat is leuk en aardig, maar "evolutie" is geen persoon of kosmische kracht. Of wel? Ik kom hier later op terug. Terug naar de monarchvlinder.

De etende rups groeit meer en meer en groeit uiteindelijk uit haar vel. De rups kruipt uit het oude vel, zodat het ruimte krijgt nog om verder te groeien. Dit proces herhaalt zich zo'n vijfmaal: de rups eet, groeit, vervelt en kruipt uit het oude vel. Na ongeveer twee weken is de rups uitgegeten, zoekt ze een beschut plekje, hangt haarzelf ondersteboven, spint een omhulsel van zijde en vervelt ze nog een laatste keer. Ditmaal ontstaat er een cocon, een omhulsel. Aan de buitenkant is geen beweging te zien, maar binnen gebeurd er veel. Het hart klopt nog, maar de rest van de organen lijken op een soort groene gelei. De gehele massa is zich aan het omvormen tot een nieuw schepsel. Na ongeveer twee weken breekt de omhulsel open en komt een volwassen vlinder tevoorschijn. De vleugels worden uitgezet en droog gewapperd zodat de vleugels verharden en al spoedig vliegt de vlinder.

Hoe weet de vlinder wanneer zij uit de omhulsel moest komen? Hoe weet de vlinder hoe zij moet vliegen terwijl zij dat nog nooit heeft gedaan? Kan de vlinder over deze processen bewust nadenken?

Vliegen zonder doel te kennen?
De vlinder leeft nu van nectar uit bloemen. In de film laat men zien dat wetenschappers hebben ontdekt dat miljoenen monarchvlinders migreren naar het Zuiden. Het was lange tijd onbekend hoe en waar zij naar toe gingen, maar vooral waarom. Wetenschappers hebben ontdekt dat de miljoenen monarchvlinders uit Canada een gevaarlijke reis maken naar bergachtige bossen in Mexico om te overwinteren. Hoe is het mogelijk dat deze kleine dieren ieder jaar zo'n lange reis maken en precies weten waar zij naartoe vliegen? De vlinders zouden op 1,5 km hoogte kunnen vliegen en de meesten overleven bijzonder genoeg de reis. Maar hoe weet de vlinder waar zij naar toe moet? Hoe kennen zij de eindbestemming zonder er ooit eerder te zijn geweest?

Het antwoord moet liggen in een hogere oorzaak die het menselijk bevattingsvermogen te boven gaat: een kosmisch geheugen. De kosmos moet een bewuste planmatige regiehouder hebben en deze hogere macht regisseert en bepaalt hoe planten en dieren zich moeten gedragen gedurende hun leven. Er lijkt sprake te zijn van een hoger niveau van inzicht, planning, functies en doelen, dit wonderbaarlijke gedrag kan niet komen door DNA en genetische code alleen. En als dat  wél het geval was, blijft staan wie de DNA of genetische code dan zo perfect heeft ontworpen. Als we kijken naar de schepping is alleen de mens in staat om na te denken en de waarom-vraag te stellen. Alleen de mens is op zoek naar doelen in zijn/haar leven. Hoe kan dat? Waarom heeft een mens een of meerdere doelen nodig, terwijl planten en dieren zich hier niet mee bezig houden en vanaf geboorte "gewoon" doen waarvoor zij er zijn? Als een tijger een hert opeet en de mens vraagt waarom, is het gehanteerde verklaringsmodel dat een dier handelt uit instinct, terwijl de mens handelt uit ratio of emotie. De Van Dale verklaard het woord "instinct" als een "ingeschapen, inwendig gevoel dat tot handelen aanspoort". Is het dan instinct dat ervoor zorgt dat de vlinder doet wat zij doet? Als het slechts een gevoel is, waar komt dat gevoel dan vandaan? Wie heeft dat gevoel aangeleerd of gemanifesteerd? Hoe komt het dat dieren die niet in een collectief hebben geleefd en niet elkaar kunnen nadoen toch weten wat zij moeten doen?

Vloek
Is de mensheid vervloekt dat het als enige levensvorm oneindig de waarom-vraag kan blijven stellen? Op de waarom-vraag ontstaat immers nooit een volledig antwoord. Toch stelt elk mens de waarom-vraag, van jongs af aan. Een klein kind stelt waarom-vragen op zijn niveau. Maar de volwassenen blijven de vraag ook stellen. Waarom overkomt mij dit? Wat heb ik gedaan dat mij dit overkomt? Waarom moet ik zoveel pijn lijden? Waarom ik. De waarom-vraag blokkeert mensen geestelijk, soms zodanig dat een individu niet meer verder kan in het leven. In nog ernstigere gevallen ontstaan gedachten en pogingen tot suïcide. Is dat hoe de kosmos het heeft gewild? Het is jammer dat de moderne  wetenschap het bestaan van leven ziet als een toevalligheid, maar tegelijkertijd wel op zoek gaat naar leven buiten de Aarde.

Verklaringsmodel vanuit Hindoeïsme: ecologische structuur
Het verklaringsmodel voor gedrag in de natuur wordt m.i. vanuit het Hindoeïsme beter uitgelegd. Het Hindoeïsme gaat uit van twee beginselen die leven mogelijk maken: Purusha (Vader Bewustzijn) en Prakriti (Moeder Natuur). Uit Moeder Natuur is materie en diens geaardheden ontstaan; al dat is in de kosmos, bestaat uit de vijf stoffelijke elementen (panca mahābhuta): aarde (prithvi), vuur (agni), water (jala), lucht (vāyu) en ether (ākāsh). Ether is van deze vijf de grofste vorm. Het menselijk lichaam is bijvoorbeeld uit de vijf elementen opgebouwd. Vader Bewustzijn zorgt voor het bewustzijn, het vermogen om te denken en te handelen, de levensenergie in de materie. Dit bewustzijn bestaat zowel op individueel niveau alsook op collectief niveau. Dat wat het individuele en collectieve bewustzijn overstijgt, kan het (universele) kosmisch bewustzijn worden genoemd. Of misschien wordt het individuele en collectieve bewustzijn gevoed uit het kosmische bewustzijn. Daar waar de moderne wetenschap de discussie voert over dat nature (natuur) en nurture (cultiveren) de elementen zijn waar gedrag uit voortkomt, wordt niet gekeken naar waarom het is zoals het is. Het verklaringsmodel vanuit de moderne wetenschap is puur en enkel gericht op dat wat wij zintuiglijk kennen. De moderne wetenschap onderzoekt bijvoorbeeld een hart of een cel en analyseert het gedrag ervan, maar weet niet waarom een hart klopt of niet klopt en weet niet waarom een cel zich muteert naar een andere hoedanigheid. De centrale vraag blijft staan: waarom?

Het Hindoeïsme gaat uit van evolutie, maar niet zoals Darwin het stelt. Het Hindoeïsme gaat uit van het bestaan van instinct, maar niet in absolute zin. Het Hindoeïsme gaat uit van een bewuste ecologische structuur, waarbij elk subject (plant, dier, mens) een bepaalde functie heeft in het geheel. Het geheel zou niet kunnen bestaan als een van de subjecten zijn functie niet vervuld. De Veda's gaan uit van een kosmische orde met een bewuste structuur en een hogere regisseur die toeziet op die structuur. Deze kosmische orde wordt in het Sanskriet "ŗta" (ऋत) genoemd en de kosmische energie die deze structuur regisseert wordt Varuņa (वरुण) genoemd. Dankzij deze kosmische orde draait de zon en de maan elke dag hun baan in de kosmos zoals zij dat doen, dankzij deze kosmische orde draait de Aarde zijn omwentelingen om zijn eigen as en baan en staat de zon op de juiste afstand ten opzichte van de Aarde. Dankzij deze kosmische orde bestaat er een macrokosmische harmonie tussen alle binaire opposities die we kennen.

Uit het concept van ṛta zijn de concepten van dharma (je plicht, hoe te handelen) en karma (het totale handelen en de gevolgen van dit handelen) voortgevloeid. Maar wij mensen blijven vragen stellen: waarom worden er elke dag mensen verkracht en/of vermoord? Waarom doen mensen slechte dingen? Waarom doen mensen elkaar pijn? Waarom, waarom, waarom!

Tot slot
Het antwoord ligt besloten in jezelf, want je bent een onderdeel van de kosmos. Net zoals een rivier kwalitatief hetzelfde is als een oceaan (beiden dragen water) maar niet kwantitatief (in aantallen of omvang) hetzelfde is. Je bent een kosmische pixel, kwalitatief hetzelfde als de grote macrokosmos. Een pixel lijkt in het groter geheel niet interessant, maar het bestaansrecht van de pixel is wel belangrijk! Zonder jou als kosmische pixel zou de kosmos niet zijn zoals hij bedoelt is te zijn. Je vervuld een belangrijke functie door er te zijn. Een Amerikaan die even in de lucht blaast kan in China een wervelstorm veroorzaken. Alles is immers coherent met elkaar verbonden. Het bewijs van die verbinding zien we - zoals besproken - terug bij gedrag van planten en dieren.

Vele wijzen zeggen dan ook: ga niet op zoek naar een doel. Het doel bestond al voordat jij bestond! De kosmos is een bewust ontwerp, waarbij alles in de kosmos een gestructureerde taak heeft. Twijfel er niet aan of je goed op weg bent. De route die je nu opgaat in je leven is altijd de juiste route. Hoe je dat weet? Anders bestond je niet en had de kosmos je geen functie toevertrouwd. Leef zonder spijt, maar leer wel van de fouten uit het verleden. Wees nederig, maar kruip nimmer. Probeer elke dag tevreden te zijn. Wees zoals de monarchvlinder: leef het leven ten volle zonder dat je weet waar het naartoe gaat en waar dit eindigt. De regie van je leven bevindt zich werkelijk in goede hogere handen, ook al lijkt dat soms anders. De eigen wil is een fictie. Alles komt goed. Altijd! Waarom? Dankzij het kosmisch geheugen.